ÍA fagnar 80 ára afmæli

Íþróttabandalag Akraness var stofnað 3. febrúar árið 1946 og fagnar því 80 ára afmæli á morgun. Um 3.000 einstaklingar stunda íþróttir hjá ÍA en innan bandalagsins heyra 19 aðildarfélög sem bjóða upp á skipulagt íþróttastarf í 22 greinum. Heiðar Mar Björnsson, framkvæmdastjóri ÍA, ritaði grein í tilefni dagsins.

Gullöld á Skaganum – 80 ára afmæli Íþróttabandalags Akraness

Þegar litið er yfir 80 ára sögu Íþróttabandalags Akraness blasir við einstök saga samheldni, íþróttaáhuga og samfélagslegrar uppbyggingar. Frá stofnun þess árið 1946 hefur ÍA verið meira en íþróttafélag – það hefur verið burðarás í bæjarlífinu, sameiningartákn og vettvangur fyrir óteljandi einstaklinga sem hafa fengið tækifæri til að þroskast og dafna.

Akranes hefur löngum verið einn af helstu íþróttabæjum Íslands. Hann hefur verið leiðandi afl á mörgum sviðum íþrótta á landsvísu og hefur áratugum saman alið af sér hæfileikaríkt íþróttafólk.

Upphafið – Sterk rót í samfélaginu

Íþróttabandalag Akraness varð til á miklum blómatíma íslenskra íþrótta. Lýðveldið var nýstofnað og mikil bjartsýni ríkti meðal þjóðarinnar, og þar á meðal á sviði íþrótta. Akranes fór ekki varhluta af þeirri bjartsýni. Strax frá stofnun voru markmið félagsins skýr: að efla íþróttastarf í bænum og skapa umgjörð fyrir fjölbreyttar íþróttagreinar.

ÍA var stofnað þann 3. febrúar árið 1946, á uppgangstímum í íþróttamálum á Akranesi. Á árunum 1942 til 1945 urðu þáttaskil í sögu íþrótta á Akranesi þegar þrjú mikilvæg íþróttamannvirki risu í bænum. Leikfimihúsið við Vesturgötu var vígt árið 1942, Bjarnalaug tók til starfa árið 1944 og árið 1945 var íþróttahúsið við Laugarbraut formlega vígt. Öll voru þessi mannvirki reist af miklum metnaði og framtíðarsýn, þar sem samheldni bæjarbúa og sjálfboðavinna skipuðu lykilhlutverk. Þar munaði sérstaklega um framlag íþróttafélaga bæjarins, Knattspyrnufélagsins Kára og Knattspyrnufélags Akraness (KA). Vinna þeirra við mannvirkin var ómetanleg og endurspeglaði þann kraft og þá hugsjón sem bjó í íþróttahreyfingu bæjarins á þessum tíma.

Þegar íþróttahúsið við Laugarbraut var tekið í notkun þótti það eitt stærsta og glæsilegasta íþróttahús landsins. Húsið markaði algjör tímamót í aðstöðu til íþróttaiðkunar á Akranesi og opnaði nýja möguleika fyrir íþrótta- og félagsstarf, ekki síst fyrir börn og ungmenni.

Átta áratugum síðar tóku Skagamenn aftur stórt skref þegar nýtt íþróttahús á Jaðarsbökkum var tekið í notkun. Þar má með sanni segja að sagan endurtaki sig: mannvirki reist af metnaði og framtíðarsýn, sem eitt glæsilegasta íþróttahús landsins.

Íþróttabandalag Akraness

Sögu ÍA má rekja aftur til þriðja áratugar síðustu aldar þegar Kári og KA voru stofnuð. Þrátt fyrir mikinn metnað og harða keppni, sem stundum olli sundrung, sameinuðust félögin frá upphafi um lið þegar keppt var utan héraðs. Uppbygging íþróttamannvirkja á fjórða áratugnum hafði varanleg áhrif á íþróttalíf bæjarins og krafðist æ nánari samvinnu félaganna tveggja, ekki síst eftir að þau urðu sameiginlegir eigendur íþróttahússins við Laugarbraut árið 1945.

Fáir einstaklingar hafa haft jafn afgerandi áhrif á íþróttalíf Akraness og Guðmundur Sveinbjörnsson. Hann var í hópi þeirra ungu drengja sem stofnuðu Knattspyrnufélagið Kára árið 1922 og átti síðar eftir að verða einn helsti forystumaður íþróttamála í bænum. Guðmundur var formaður Íþróttaráðs Akraness (ÍRA) og síðar formaður ÍA á árunum 1951–1963 og aftur frá 1965 þar til hann lést árið 1970.

Í vígsluræðu sinni við opnun íþróttahússins við Laugarbraut lagði Guðmundur ríka áherslu á mikilvægi samstöðu og samstarfs:
„Að þessari byggingu standa tvö félög, sem bæði keppa að sama marki. Það er undir þeirri starfsemi komið hve vel tekst til með rekstur hússins, það er undir því komið hvort þau skilja að sameinaðir stöndum við en sundraðir föllum við.“

Orð hans féllu í frjóan jarðveg. Skömmu síðar var Íþróttabandalag Akraness stofnað á grundvelli íþróttalaga og æ síðan hafa Skagamenn staðið þétt saman um bandalagið sem burðarás íþróttastarfs í bænum.

Íþróttalíf Akraness hefur frá upphafi staðið á traustum grunni knattspyrnunnar, sem hefur verið iðkuð í bænum í um heila öld. Lengst af glímdu Skagamenn þó við skort á aðstöðu, ekki síst til íþrótta á borð við sund og fimleika, sem iðkaðar voru við frumstæðar aðstæður. Með tilkomu Bjarnalaugar og íþróttahúsanna tveggja á fjórða og fimmta áratugnum urðu þó tímamót.

Stofnun ÍA markaði upphaf nýs skeiðs þar sem íþróttastarf fór í fastari skorður og farið var af krafti að keppa í fjölbreyttum íþróttagreinum utan héraðs á næstu áratugum. Íþróttabandalag Akraness varð þannig sameiningartákn og drifkraftur þeirrar íþróttaarfleifðar sem Skagamenn hafa um áratugaskeið verið stoltir af.

ÍA í dag – lifandi arfleifð

Í dag stendur Íþróttabandalag Akraness sem eitt sterkasta íþróttaafl landsins, bæði í félagslegum, íþróttalegum og sögulegum skilningi. Félagið heldur áfram að þróast, byggja upp starfið, efla grasrótina og varðveita þá arfleifð sem kynslóðir Skagamanna hafa skilað áfram.

Samstarf ÍA og Akraneskaupstaðar er einstakt og mikið horft til þess víða um land.
Í hugum landsmanna eru ÍA og Akraneskaupstaður samnefnari fyrir öflugt samfélag, metnað og samheldni.

Samstarfið hefur gert Akranes að líflegu, heilbrigðu og stoltu samfélagi. Þetta er samstarf sem ekki aðeins þjónar íbúunum í dag heldur mótar framtíðina fyrir ókomnar kynslóðir.

ÍA er eitt stærsta og fjölbreyttasta íþróttasamfélag landsins. Undir bandalagið heyra 19 aðildarfélög sem bjóða upp á skipulagt íþróttastarf í 22 greinum, auk þess að reka verkefnið Sprækir Skagamenn 60+. Um 3.000 einstaklingar stunda íþróttir hjá ÍA, óháð búsetu.

Meðal barna og ungmenna á Akranesi, 4–18 ára, eru um 80% skráð í íþróttastarf ÍA. Sérstaklega áberandi er þátttaka yngstu iðkendanna, þar sem um 95% barna á aldrinum 4–5 ára æfa hjá ÍA, sem er langt yfir landsmeðaltali. Þá eru um 10% íbúa Akraness félagar í Golfklúbbnum Leyni, og yfir 80 manns sækja reglulega æfingar í verkefninu Sprækir Skagamenn 60+. Félög innan ÍA hafa einnig innleitt áhugaæfingahópa fyrir þau sem ekki vilja keppa og einnig hefur umfang skipulagðs starfs fyrir börn með áskoranir aukist verulega.

Starfsemi ÍA er opin öllum og bandalagið hvetur til virkrar þátttöku íbúa, hvort sem er í starfi, stuðningi eða sjálfboðavinnu. Áhrifin ná langt út fyrir keppnisvöllinn og eru mikilvægur hluti af samfélagslegri umgjörð Akraness.

Íþróttaviðburðir skipa stóran sess í ferðaþjónustu bæjarins og gríðarlegur fjöldi gesta heimsækir Akranes árlega vegna móta og kappleikja. Þetta skilar bæði samfélagslegu og efnahagslegu virði fyrir bæinn.

Nú, átta áratugum eftir stofnun bandalagsins, tengir guli liturinn kynslóðir Skagamanna saman. Hann minnir á fortíðina, lýsir upp samtímann og vísar veginn til framtíðar. Starf ÍA er ein af burðarstoðum samfélagsins á Akranesi: það styrkir heilsu, eflir félagsauð og mótar sjálfsmynd bæjarins.

Ég óska öllum Skagamönnum, stuðningsfólki, sjálfboðaliðum, iðkendum og starfsfólki ÍA, sem og allri íþróttahreyfingunni, innilega til hamingju með 80 ára afmæli Íþróttabandalags Akraness.

Áfram ÍA!

Heiðar Mar Björnsson

framkvæmdastjóri Íþróttabandalags Akraness

Sérstakar þakkir fyrir aðstoð og upplýsingaöflun fær Björn Þór Björnsson, sagnfræðingur